Actie schrijven nu in Schrijven Magazine!
Op 1 oktober is het artikel 'Actie! Zo schrijf je actiescènes met vaart', geschreven door Martijn Lindeboom, verschenen in Schrijven Magazine! Dit tijdschrift is bij boekhandels en Bruna-, AKO-, Primera- en Librisfilialen te koop en via Schrijven Online kun je een abonnement afsluiten of losse nummers nabestellen.
Dit artikel gaat over alle genres - dus breder dan fantasy en sciencefiction waar ik doorgaans over schrijf - en ik licht in vier bladzijden toe hoe je gebruikmaakt van spanningsopbouw, woordkeuze, realisme en schokeffecten om een actiescène echt impact te geven.
In de thriller Quarantaine van Erik Betten wordt Noord Nederland overspoeld door dodelingen – een soort zombies, aangetast door een virus dat opgepompt is met het Groningse gas – en Betten verwerkt onder andere de Friese taal in zijn verhaal om de wereld kracht bij te zetten. Hier zien we hoofdpersoon Homme die probeert te voorkomen dat hij iets akeligs moet doen, waarmee de staat van de wereld goed verbeeld wordt:
“‘Blijf staan. Blijf nou staan!’
Homme riep het door zijn mondkapje heen. Het had geen enkele zin, en hij wist het. Maar hij moest wel. De wankelende gedaante bleef hem achtervolgen in de cirkel om de ronde koffietafel die midden in de woonkamer stond. Homme verstevigde voor de zoveelste keer zijn greep op de hamer die hij in het schuurtje achter het huis had gevonden. Hij moest slaan, hij wist het, maar hij kon het niet. De man – nee, geen man, noem hem niet zo, de schil van een man – bleef onvermoeibaar bewegen. Traag, slepend, maar zonder aarzeling.”
In deze scène wordt niet alleen aan de wereld gebouwd – er zijn zombies, ze zijn traag maar onvermoeibaar en alleen met een klap op de kop kun je ze uitschakelen – maar ook aan het personage: Homme weet wat hij moet doen en ondanks dat de man – nee, de schil van een man – hem duidelijk wil doden, lukt het maar niet om de moed op te brengen om te doen wat hij moet doen. Maakt hem dat een lafaard? Of juist iemand met compassie? Als lezer moet je daar over nadenken en zo kun je een supersimpele, bijna komische scène waarin een zombie een man achtervolgt om een koffietafel heen op meerdere manieren inzetten om je verhaal te versterken.
Tegen het einde van het artikel, bij het kopje Verwondering, hoort nog een fraai voorbeeld, uit de klassieker Dune van Frank Herbert.
In de opening van de sciencefictionklassieker Duin traint hoofdpersoon Paul Atreides met zijn wapenmeester Gurney Halleck. Ze dragen energie-pantserschilden en die zijn alleen doordringbaar met een trage beweging, snelle steken en slagen worden afgeweerd. In deze actiescène zitten alle elementen die we hierboven behandeld hebben.
“Ze vochten de hele kamer door – uitval en afweer, schijnbeweging en tegenbeweging. De lucht binnen hun pantsers werd muf doordat er veel meer zuurstof werd verbruikt dan er met de trage diffusie door het pantser bijkwam. Met elke nieuwe aanraking tussen de pantsers rook het sterker naar ozon.
Paul bleef zich terugtrekken, maar nu deed hij dat in de richting van de oefentafel. Als ik hem naast de tafel kan krijgen, zal ik hem eens een kunstje laten zien, dacht Paul. Nog een stap, Gurney.
Halleck deed die stap.
Paul weerde een lage stoot af, draaide zich om en zag Hallecks rapier tegen de rand van de tafel slaan. Paul liet zich opzij vallen, deed een hoge stoot met de rapier en bracht de dolk ter hoogte van Hallecks nek het pantser binnen. Een paar centimeter van de halsslagader af hield hij de dolk stil.”
Deze actiescène laat zien dat Paul en Gurney bekwame krijgers zijn – daar kun je als lezer voor de rest van het boek gevoeglijk van uitgaan – en in de actie wordt ook nog met een tussenzinnetje de werking van de schilden uitgelegd. Dat is belangrijk, want het verklaart waarom in deze sciencefictionwereld messen, rapieren en zwaarden gebruikt worden, naast de vuur- en laswapens die ook beschikbaar zijn. Zoals je ziet vervult zo’n actiescène daarmee al die nuttige rollen in je verhaal: het is spannend, je leert de personages beter kennen, aspecten van deze wereld worden duidelijk, je kunt je verwonderen over de technologie en het plot wordt verder geholpen. Cruciaal in deze scène was namelijk dat Paul even dacht dat Gurney een verrader zou kunnen zijn, omdat hij hem wel erg serieus aanviel.
Hieronder vertel ik nog wat meer over de uitgebreide cursus.
Schrijfcursus
'Actie in fantasy en sciencefiction', met als ondertitel 'Spannend, overtuigend en levensecht', is een uitgebreide handleiding voor auteurs die graag meer willen met hun actiescènes: meer realisme, meer emotie en personageontwikkeling, meer wereldbouw en het uitbouwen van de plot. De cursus telt zo'n 43.000 woorden - dus zoveel als een korte roman - en bestaat uit vijf delen:
- Achtergronden van actieschrijven
- Krijgskunsten en wapens
- Geweld
- Schrijftips
- Research en ervaring opdoen
Elk deel bestaat uit verschillende lessen en oefeningen en als je de hele cursus doorloopt en alle opdrachten maakt, heb je behalve een heleboel nieuwe schrijfervaring ook je eigen krijgskunst bedacht en wellicht ook nieuwe wapens, technieken, personages en wie weet zelfs een nieuw verhaal of boek!
Deze cursus komt eind 2025 beschikbaar op deze website. Ik leg nu de laatste hand aan de redactie en vormgeving (met dank aan Amanda Brouwers voor haar waardevolle feedback).
In nummer 5 van Schrijven Magazine jaargang 29 (oktober 2025) staat mijn schriftelijke workshop over het schrijven van Actiescènes, compleet met lees- en schrijftips en -oefeningen. Dit artikel richt zich op alle genres waar actie in voorkomt.







