In aanvulling op het artikel 'Hoe schrijf je PolderSF' in Schrijven Magazine (augustus 2026)
Leestips voor PolderSF
In het Nederlandse taalgebied tekent zich een steeds duidelijker subgenre af: PolderSF. Dit is een subgenre van zowel literatuur als speculatieve fictie, dat oer-Nederlandse literaire onderwerpen koppelt aan expliciet speculatieve elementen.
Voor Schrijven Magazine stelde ik een schriftelijke minicursus 'Hoe schrijf je PolderSF' samen. Hieronder geef ik een lijst met voorbeelden van dit subgenre, met een korte beschrijving en duiding van het speculatieve element.
Op de pagina Speculatieve elementen geef ik leestips om de verschillende thema's en subgenres beter te leren kennen, voordat je zelf aan je PolderSF verhaal begint.
PolderSF is een subgenre van zowel literatuur als speculatieve fictie, dat oer-Nederlandse literaire onderwerpen, zoals onder andere jeugdtrauma’s, ontzuilingsworstelingen, oudercomplexen, angst voor verandering, maatschappelijke status en seks(uele geaardheid), koppelt aan expliciet speculatieve elementen, zoals tijd- en ruimtereizen, futuristische technologie, dystopieën, andere samenlevingen en toekomstvisies.
Hanna Bervoets
Wat als verliefdheid als geestesziekte wordt beschouwd? Een farmaceutisch bedrijf wil daar op inspringen met een medicijn dat de symptomen bestrijdt.
Speculatief element: medicijn tegen verliefdheid
Stefan Brijs
Een arts duikt na jaren weer op in zijn geboortedorp en hij heeft een identieke baby-drieling bij zich. Iedereen in de omgeving wil weten wat er aan de hand is, maar Viktor houdt iedereen angstvallig op afstand.
Speculatief element: genetische manipulatie
Koen Caris
Bethe en Tobias wonen in de utopische Stad O. Ondanks de goede omstandigheden, vallen steeds meer vreemde dingen Bethe op. Maar verdwijnen er echt mensen? Of begint ze paranoïde te worden?
Speculatief element: utopische stad in een dystopische wereld
Adriaan van Dis
Na een grote storm en de bijbehorende verwoesting schrijft een bejaarde man hoe het zover heeft kunnen komen in de totalitaire Republiek Nederland
Speculatief element: dystopische toekomst en gevolgen klimaatverandering
Rob van Essen
Absurdistische vertelling over een onbestaanbare gebeurtenis en de zoektocht naar wat dat was, compleet met een bezoek uit de toekomst.
Speculatief element: onmogelijke gebeurtenissen. tijdreizen
Journalist krijgt de mogelijkheid om een fout uit het verleden recht te zetten en bezoekt zijn eigen studententijd via een tijdmachine. Maar waarom heeft hij dat moment uitgekozen?
Speculatief element: tijdreizen, paradoxen
Twee mannen vertrekken op een onduidelijke missie door een oneindig Nederland in de nabije toekomst, compleet met intelligente auto’s en robots.
Speculatief element: sociale (universeel basisinkomen) en technologische (robots, zelfdenkende auto) toekomstvisies
Esther Gerritsen
Tomas is net getrouwd, maar heeft totaal gemist dat vrijwel iedereen op Aarde gaat verhuizen naar een andere planeet. Ongelovig gaat hij op zoek naar wat er gebeurd is en of hij alsnog mee kan (en wil).
Speculatief element: transport naar een andere planeet
Maarten van der Graaff
Als van het ene op het andere moment alle grote wegen uit Nederland verdwijnen, ontstaat er een vreemde, nieuwe situatie. Hoe gaan mensen om met het ontbreken van asfalt? En waar leidt dat toe in de psyche?
Speculatief element: wegen verdwijnen, alternatieve toekomst
Auke Hulst
In een ultrakapitalistische toekomst op een kunstmatige eilandengroep, probeert een van de hoofdpersonen onsterfelijk te worden, terwijl de andere twee juist grote twijfels bij deze wereld hebben.
Speculatief element: volledig uitgewerkte toekomstige wereld (bijna ‘normale’ sciencefiction, in plaats van PolderSF)
Harry Mulisch
Engelen manipuleren de hoofdpersonen en de wereld. Als Max de ontdekking uit de titel doet, reageert de hemel daar extreem op.
Speculatief element: god, engelen en de hemel bestaan echt
Nelleke Noordervliet
Sophie ontvlucht de stad om te ontdekken dat op het platteland net zo’n bedrukkende invloed van de onderdrukkende Europese regering is te voelen. Wat kan een voormalig journalist daar aan doen?
Speculatief element: dystopische toekomst
Tijl Nuyts
Verteld vanuit het oogpunt van een naakte molrat die op missie is in Brussel en daarbij (per ongeluk?) de halve stad ondergraaft. Gedurende het boek kom je steeds meer achter de krachten en wensen van de naakte molratten en hoe dat onze wereld beïnvloedt.
Speculatief element: hoog intelligente naakte molratten die de wereld proberen te redden.
Aafke Romeijn
In een wereld waar de ziekte kleurloosheid de inrichting van de maatschappij heeft veranderd, komt Hava (die de ziekte heeft) in opstand tegen haar behandeling en de betutteling die daar bij hoort.
Speculatief element: alternatieve geschiedenis
Boeken
Boeken
Inmiddels zijn er meerdere boeken en bundels met sciencefictionverhalen verschenen.
- De komeet
Uitgeverij De Geus
Een bundel met speculatieve verhalen, samengesteld door Vamba Sherif en mij, geschreven door Nederlandstalige auteurs uit alle achtergronden in ons multiculturele land, naar aanleiding van het verhaal 'The Comet' van W.E.B. Du Bois uit 1920. Vamba en ik schreven samen het dystopische sciencefictionverhaal 'Gloed van de wederhelften'. - Artphy serie: Grontopia, Heks! en Verteerbaar
Uitgeverij Tilia Scriptum
In het kader van drie verschillende kunstprojecten van Kunstencentrum Artphy heb ik drie bundels samengesteld. Elke bundel bestaat uit een aantal essays over het besproken onderwerp, vergezeld van toepasselijke verhalen die daarop reflecteren. Toevallig zijn alle drie mijn bijdragen sciencefictionverhalen geworden, respectievelijk 'Gelouterd Westerwolde' (in een verre toekomst waar de aarde grotendeels teruggegeven is aan de natuur), 'Heksenmacht, koekje van eigen deeg' (in een nabije toekomst, waar vrouwen de wereldmacht hebben overgenomen en één incel zich probeert te verzetten) en 'De laatste mevrouw' (in een nabije toekomst, waar de wereld veganistisch is geworden en bioindustriedieren niet meer uitgebuit worden). - Halloween Horror Verhalen
Uitgeverij Luitingh-Sijthoff
Ik stelde de bundel samen (13 verhalen natuurlijk) en schreef twee verhalen. '12,5' is zombiehorror in een (toen) toekomst waar de muur van Trump gebouwd is en vooral dient om drugs en zombies buiten te houden. Met opzet een schurende invulling van extreem rechtse plannen.
Harde versus zachte sciencefiction
Binnen sciencefiction is een belangrijke onderverdeling te maken, namelijk die tussen harde of wetenschappelijk accurate, en zachte of meer op sociale aspecten gerichte sciencefiction. De zachte variant wordt ook wel social fiction genoemd.
Verhalen
Naast boeken schrijf ik ook veel sciencefictionverhalen, waarvan er vele gepubliceerd zijn in tijdschriften en online. Een paar voorbeelden:
- 'Het land van de vrijheid (in zeven vignetten)' (gepubliceerd in HSF Magazine, te lezen op deze website, en het verhaal is uitgebreid besproken op Hebban.nl)
Near future sciencefiction, satire en dystopie, gebaseerd op een extrapolatie van het PVV-verkiezingsprogramma. Wat als alles wat er in dat document staat uitgevoerd zou worden? Hoe zou Nederland er dan uit zien? - 'Groot wild' (te lezen op Hebban.nl)
Near future sciencefiction, actiethriller, over een Nederlandse veteraan die afreist naar het Poolse oerbos Białowieża. Hij is uitgerust met een koffer van geheugenplastic, een smartbril en een materieprinter en hij verheugt zich op een bezoek aan de tandarts. - 'Het lot van een oorlogsmisdadiger' (derde plaats in de Paul Harland Prijs en gepubliceerd in Ganymedes 13)
Futuristische thriller over het proces tegen een verzetsleider die een ultra-kapitalistisch wereldrijk op de knieën heeft gedwongen met een atoombom op Amsterdam. Tijdens de rechtszaak blijkt dat het gevaar nog steeds niet geweken is. - 'Een berg van Einsteins licht'
(gepubliceerd in Wonderwaan 22)
Een agent van de Engelse koningin arriveert in de Kuipergordel om de gestolen kroon van de Queen Mother terug te halen uit het Indiase generatieschip dat op het punt staat gelanceerd te worden naar een verre ster. - 'Vooruitzicht'
(gepubliceerd in Tirade 468)
Een oude vrouw gaat via een uploadprogramma 'op bezoek' bij haar dochter die als astroïdemijnwerker de planetoïde Cruithne helpt ontginnen. - 'Artificiële immersie'
(gepubliceerd in Wonderwaan 30)
Een dronepiloot leidt zijn Rhino-gevechtsrobot door de jungle om een verrader in te rekenen. Waar houdt de robot op en waar begint de mens?
De meeste van mijn sciencefictionverhalen spelen in de relatief nabije toekomst. Dat heeft natuurlijk als groot risico dat wat je bedenkt ingehaald wordt door de werkelijkheid. Denk aan de briljante cyberpunkroman Neuromancer van William Gibson: hij voorspelde het internet en legde de term 'cyberspace' vast in zijn fictie. Maar in zijn (inmiddels retro-) toekomst had hij geen unplugged toepassingen, of zelfs maar mobiele telefoons bedacht, waardoor zijn wereld inmiddels aanvoelt als een alternatieve realiteit, in plaats van de toekomst. Overigens is Zenumagiër (de Nederlandse vertaling) nog steeds een geweldig boek en het staat op nummer twee van mijn favoriete boeken aller tijden.
Daarom maak ik me daar niet zoveel zorgen over. Als de toekomst van 'Het land van de vrijheid' niet gerealiseerd wordt, zal ik alleen maar blij zijn!